Καρκίνος Παγκρέατος
Ο καρκίνος του παγκρέατος αποτελεί μία ιδιαίτερα απαιτητική ογκολογική νόσο, στην οποία η σωστή σταδιοποίηση, η επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής και η ποιότητα της χειρουργικής επέμβασης έχουν καθοριστική σημασία.
Η θεραπεία πρέπει να σχεδιάζεται εξατομικευμένα, με βάση τη θέση και το στάδιο του όγκου, τη σχέση του με τα γειτονικά αγγεία, την παρουσία ή όχι απομακρυσμένων μεταστάσεων, τη γενική κατάσταση του ασθενούς και τα βιολογικά χαρακτηριστικά της νόσου.
Διάγνωση και Σταδιοποίηση
Η διάγνωση βασίζεται συνήθως σε συνδυασμό απεικονιστικών εξετάσεων, εργαστηριακού ελέγχου και, όπου απαιτείται, ιστολογικής ή κυτταρολογικής επιβεβαίωσης.
Η σταδιοποίηση μπορεί να περιλαμβάνει:
- αξονική τομογραφία θώρακος και κοιλίας με ειδικό πρωτόκολλο παγκρέατος
- μαγνητική τομογραφία και μαγνητική χολαγγειοπαγκρεατογραφία, όπου ενδείκνυται
- ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα
- εργαστηριακό έλεγχο
- προσδιορισμό του καρκινικού δείκτη CA 19-9
- συμπληρωματικές εξετάσεις ανάλογα με τα ευρήματα
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ακριβής εκτίμηση της σχέσης του όγκου με τα μεγάλα αγγεία, καθώς αυτή επηρεάζει άμεσα το αν ο όγκος χαρακτηρίζεται ως εξαιρέσιμος, οριακά εξαιρέσιμος ή τοπικά προχωρημένος.
Χειρουργική Θεραπεία
Όταν ο όγκος είναι χειρουργικά εξαιρέσιμος, η επέμβαση αποτελεί βασικό μέρος της θεραπείας.
Ανάλογα με τη θέση και την έκταση του όγκου μπορεί να πραγματοποιηθεί:
- παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή κατά Whipple
- πυλωροδιατηρητική παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή κατά Traverso–Longmire
- περιφερική παγκρεατεκτομή, συνήθως με ή χωρίς σπληνεκτομή ανάλογα με την ένδειξη
- σε ειδικές περιπτώσεις ολική παγκρεατεκτομή
- σε επιλεγμένους σύνθετους ή τοπικά προχωρημένους όγκους, εκτεταμένη εκτομή με αγγειακή παρασκευή ή και αγγειακή εκτομή και αποκατάσταση
Η επιλογή της επέμβασης εξαρτάται από την ανατομική θέση του όγκου, τη σχέση του με τα μεγάλα αγγεία και το συνολικό ογκολογικό θεραπευτικό πλάνο.
Η Ποιότητα της Επέμβασης είναι Καθοριστική
Στον καρκίνο του παγκρέατος η ποιότητα της χειρουργικής επέμβασης έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η επιτυχής χειρουργική αντιμετώπιση δεν εξαρτάται μόνο από το αν ο όγκος μπορεί να αφαιρεθεί, αλλά και από:
- την επίτευξη πλήρους ογκολογικής εκτομής
- την ποιότητα και την καθαρότητα των χειρουργικών ορίων
- την ορθή λεμφαδενεκτομή
- τη σωστή παρασκευή γύρω από τα μεγάλα αγγεία
- την ασφαλή αντιμετώπιση σύνθετων ανατομικών ή αγγειακών καταστάσεων
- την εμπειρία του χειρουργού και της χειρουργικής ομάδας
Η εμπειρία σε εξειδικευμένα κέντρα παγκρέατος έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς πρόκειται για επεμβάσεις υψηλής πολυπλοκότητας που απαιτούν εξειδικευμένη τεχνική και οργανωμένη περιεγχειρητική φροντίδα.
Ο Δρ. Ιωάννης Δημητρίου MD PhD διαθέτει πολυετή εμπειρία στη χειρουργική του παγκρέατος και έχει εργαστεί στη Γερμανία ως πιστοποιημένος χειρουργός εξειδικευμένου κέντρου (Zentrumschirurg) σε Κέντρο Καρκίνου Παγκρέατος (Pankreaskrebszentrum) και σε Κέντρο Σπλαχνικής Ογκολογίας (Viszeralonkologisches Zentrum), πιστοποιημένα από τη Γερμανική Αντικαρκινική Εταιρεία (Deutsche Krebsgesellschaft – DKG).
Η εμπειρία αυτή περιλαμβάνει τη χειρουργική αντιμετώπιση σύνθετων παγκρεατικών όγκων στο πλαίσιο οργανωμένης διεπιστημονικής ογκολογικής θεραπείας.
Οριακά Εξαιρέσιμοι Όγκοι και Νεοεπικουρική Θεραπεία
Σε ορισμένους ασθενείς ο όγκος δεν είναι άμεσα εξαιρέσιμος, αλλά χαρακτηρίζεται ως οριακά εξαιρέσιμος καρκίνος παγκρέατος (borderline resectable pancreatic cancer).
Αυτό συνήθως σχετίζεται με στενή επαφή ή περιορισμένη διήθηση σημαντικών αγγειακών δομών.
Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να προηγηθεί νεοεπικουρική θεραπεία, δηλαδή αντικαρκινική θεραπεία πριν από το χειρουργείο.
Στόχος είναι:
- ο καλύτερος έλεγχος της νόσου
- η πιθανή μείωση του όγκου ή της αγγειακής εμπλοκής
- η καλύτερη επιλογή των ασθενών που θα ωφεληθούν από τη χειρουργική θεραπεία
- η αύξηση της πιθανότητας πλήρους ογκολογικής εκτομής
Μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας πραγματοποιείται νέα σταδιοποίηση και επανεκτίμηση της δυνατότητας χειρουργικής επέμβασης.
Πολυτροπική Θεραπεία
Ο καρκίνος του παγκρέατος αντιμετωπίζεται σήμερα ως νόσος που απαιτεί συχνά πολυτροπική θεραπεία, δηλαδή συνδυασμό διαφορετικών θεραπευτικών μεθόδων.
Ανάλογα με το στάδιο και τα χαρακτηριστικά του όγκου μπορεί να χρησιμοποιηθούν:
- χειρουργική θεραπεία
- συστηματική χημειοθεραπεία
- νεοεπικουρική θεραπεία πριν από την επέμβαση
- επικουρική θεραπεία μετά το χειρουργείο
- σε επιλεγμένες περιπτώσεις ακτινοθεραπεία
- σε ειδικές μοριακές υποομάδες στοχευμένες ή ανοσολογικές θεραπείες
Η ακριβής σειρά των θεραπειών εξατομικεύεται για κάθε ασθενή.
Επικουρική Θεραπεία μετά το Χειρουργείο
Μετά από επιτυχή χειρουργική αφαίρεση του όγκου συνήθως ακολουθεί επικουρική συστηματική θεραπεία, με στόχο τη μείωση του κινδύνου υποτροπής.
Η επιλογή του θεραπευτικού σχήματος εξαρτάται από:
- το τελικό ιστολογικό αποτέλεσμα
- το παθολογοανατομικό στάδιο
- την κατάσταση των λεμφαδένων
- τα χειρουργικά όρια
- τη γενική κατάσταση του ασθενούς
Τοπικά Προχωρημένη Νόσος
Σε τοπικά προχωρημένο καρκίνο του παγκρέατος μπορεί να υπάρχει σημαντική διήθηση αγγειακών δομών.
Σε αυτές τις περιπτώσεις η αρχική θεραπεία είναι συνήθως συστηματική.
Σε επιλεγμένους ασθενείς που παρουσιάζουν καλή ανταπόκριση μπορεί να ακολουθήσει νέα αξιολόγηση της εξαιρεσιμότητας του όγκου και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να καταστεί εφικτή χειρουργική θεραπεία.
Για τον λόγο αυτό ένας όγκος που αρχικά χαρακτηρίζεται ως μη εξαιρέσιμος δεν σημαίνει πάντοτε ότι δεν μπορεί να επανεκτιμηθεί μετά από σύγχρονη ογκολογική θεραπεία.
Μεταστατικός Καρκίνος Παγκρέατος
Όταν υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις, η συστηματική ογκολογική θεραπεία αποτελεί συνήθως τη βάση της αντιμετώπισης.
Οι σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές έχουν βελτιωθεί σημαντικά και μπορούν να προσφέρουν έλεγχο της νόσου και παράταση της επιβίωσης σε πολλούς ασθενείς.
Παράλληλα, ο μοριακός χαρακτηρισμός του όγκου μπορεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις να αναδείξει δυνατότητες για στοχευμένες ή ανοσολογικές θεραπείες.
Ακτινοθεραπεία
Η ακτινοθεραπεία δεν αποτελεί θεραπεία ρουτίνας για όλους τους ασθενείς με καρκίνο παγκρέατος.
Μπορεί όμως να έχει θέση σε επιλεγμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα στο πλαίσιο νεοεπικουρικής θεραπείας, σε τοπικά προχωρημένη νόσο ή όταν απαιτείται καλύτερος τοπικός έλεγχος.
Η ένδειξη πρέπει να αποφασίζεται εξατομικευμένα στο πλαίσιο διεπιστημονικού ογκολογικού συμβουλίου.
Ρομποτική Χειρουργική του Παγκρέατος
Η ρομποτική χειρουργική έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στη σύγχρονη χειρουργική του παγκρέατος και χρησιμοποιείται ιδιαίτερα σε επιλεγμένες περιφερικές παγκρεατεκτομές, δηλαδή σε όγκους του σώματος και της ουράς του παγκρέατος.
Η τρισδιάστατη απεικόνιση, η υψηλή ακρίβεια των κινήσεων και η ευελιξία των ρομποτικών εργαλείων μπορούν να διευκολύνουν τη λεπτή ανατομική παρασκευή γύρω από αγγεία και γειτονικές δομές.
Ο Δρ. Ιωάννης Δημητρίου MD PhD πραγματοποιεί επεμβάσεις παγκρέατος είτε με ανοικτή είτε με ρομποτική προσπέλαση, ανάλογα με τη θέση, την έκταση και την πολυπλοκότητα του όγκου.
Ιδιαίτερα στις περιφερικές παγκρεατεκτομές, η ρομποτική προσπέλαση μπορεί σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς να συνδυάζει την ογκολογική ακρίβεια με τα πλεονεκτήματα μιας ελάχιστα επεμβατικής επέμβασης.
Η επιλογή της ρομποτικής τεχνικής δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Προτεραιότητα παραμένουν πάντοτε η ασφάλεια του ασθενούς και η ποιότητα της ογκολογικής εκτομής.
Διεπιστημονικό Ογκολογικό Συμβούλιο
Κάθε ασθενής με καρκίνο του παγκρέατος θα πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να αξιολογείται πριν από την έναρξη της θεραπείας σε διεπιστημονικό ογκολογικό συμβούλιο (Tumor Board).
Στο συμβούλιο αξιολογούνται από κοινού τα απεικονιστικά ευρήματα, η εξαιρεσιμότητα του όγκου και η ανάγκη για άμεση χειρουργική επέμβαση ή για προηγούμενη νεοεπικουρική θεραπεία.
Μετά τη χειρουργική επέμβαση, το περιστατικό επανεκτιμάται με βάση το οριστικό ιστολογικό αποτέλεσμα, το στάδιο της νόσου, την κατάσταση των λεμφαδένων και τα χειρουργικά όρια, ώστε να αποφασιστεί η κατάλληλη επικουρική θεραπεία.
Η προθεραπευτική και η μετεγχειρητική παρουσίαση στο ογκολογικό συμβούλιο αποτελούν βασικά στοιχεία μιας σύγχρονης και οργανωμένης αντιμετώπισης του καρκίνου του παγκρέατος.
Στόχος της Θεραπείας
Ο καρκίνος του παγκρέατος είναι μία σοβαρή νόσος, αλλά οι θεραπευτικές δυνατότητες έχουν εξελιχθεί σημαντικά.
Η σωστή επιλογή των ασθενών, η σύγχρονη συστηματική θεραπεία, η διεπιστημονική συνεργασία και η ποιοτικά άρτια χειρουργική επέμβαση σε έμπειρο κέντρο μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά το θεραπευτικό αποτέλεσμα.
Ακόμη και σε περιπτώσεις που ο όγκος δεν είναι άμεσα χειρουργήσιμος, η σύγχρονη νεοεπικουρική θεραπεία μπορεί σε επιλεγμένους ασθενείς να δημιουργήσει νέες θεραπευτικές δυνατότητες.
Στόχος είναι για κάθε ασθενή να εξαντλείται με ασφάλεια κάθε ρεαλιστική θεραπευτική επιλογή.
