Καρκίνος ορθού
Ο καρκίνος του ορθού αποτελεί μία ιδιαίτερη μορφή καρκίνου του παχέος εντέρου, καθώς η θεραπεία του απαιτεί συχνά έναν πιο σύνθετο και πολυπαραγοντικό σχεδιασμό.
Η θεραπευτική στρατηγική εξαρτάται από το ακριβές ύψος του όγκου, το τοπικό στάδιο, τη σχέση του με τη μεσοορθική περιτονία και τον σφιγκτηριακό μηχανισμό, την παρουσία λεμφαδενικών ή απομακρυσμένων μεταστάσεων, καθώς και από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε ασθενούς.
Η αντιμετώπιση του καρκίνου του ορθού απαιτεί επομένως στενή διεπιστημονική συνεργασία και εξατομικευμένο σχεδιασμό.
Διάγνωση και Ακριβής Σταδιοποίηση
Η διάγνωση τίθεται συνήθως με κολονοσκόπηση ή ορθοσιγμοειδοσκόπηση και λήψη βιοψιών.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ακριβής τοπική σταδιοποίηση πριν από οποιαδήποτε θεραπευτική απόφαση.
Ο προεγχειρητικός έλεγχος περιλαμβάνει συνήθως:
- μαγνητική τομογραφία πυέλου με ειδικό πρωτόκολλο ορθού
- αξονική τομογραφία θώρακος και κοιλίας
- πλήρη ενδοσκοπικό έλεγχο
- εργαστηριακές εξετάσεις
- προσδιορισμό του καρκινικού δείκτη CEA
Η μαγνητική τομογραφία επιτρέπει την αξιολόγηση σημαντικών παραμέτρων, όπως:
- το βάθος διήθησης του όγκου
- η σχέση με τη μεσοορθική περιτονία
- το προβλεπόμενο περιμετρικό χειρουργικό όριο
- η παρουσία ύποπτων λεμφαδένων
- η πιθανή εξωτοιχωματική αγγειακή διήθηση
- η σχέση του όγκου με τους σφιγκτήρες και το πυελικό έδαφος
Η σωστή σταδιοποίηση είναι καθοριστική για την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.
Πολυτροπική Θεραπεία
Σε αντίθεση με τον καρκίνο του παχέος εντέρου, στον καρκίνο του ορθού η χειρουργική επέμβαση συχνά αποτελεί μόνο ένα μέρος ενός συνολικού θεραπευτικού πλάνου.
Ανάλογα με το στάδιο και τα χαρακτηριστικά του όγκου μπορεί να προηγηθεί:
- ακτινοθεραπεία
- χημειοθεραπεία
- συνδυασμένη χημειοακτινοθεραπεία
- ή συνολική νεοεπικουρική θεραπεία (Total Neoadjuvant Therapy – TNT)
Η εφαρμογή θεραπείας πριν από το χειρουργείο μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική μείωση του όγκου, καλύτερο τοπικό έλεγχο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αυξήσει τις πιθανότητες διατήρησης του σφιγκτήρα.
Σε άλλους ασθενείς η χειρουργική επέμβαση πραγματοποιείται εξαρχής και, ανάλογα με το τελικό ιστολογικό αποτέλεσμα, μπορεί να ακολουθήσει συμπληρωματική ογκολογική θεραπεία.
Η σειρά των θεραπειών δεν είναι ίδια για όλους και πρέπει να αποφασίζεται εξατομικευμένα.
Χειρουργική Αντιμετώπιση – Ολική Εκτομή του Μεσοορθού
Για τους περισσότερους ασθενείς που χρειάζονται ριζική χειρουργική θεραπεία, η βασική ογκολογική αρχή είναι η ολική εκτομή του μεσοορθού (Total Mesorectal Excision – TME).
Η TME περιλαμβάνει την ακριβή ανατομική παρασκευή του ορθού και την πλήρη αφαίρεση του μεσοορθού μέσα στα φυσικά ανατομικά επίπεδα.
Η τεχνική αυτή έχει καθοριστική σημασία για:
- τον τοπικό έλεγχο της νόσου
- τη μείωση του κινδύνου τοπικής υποτροπής
- την επίτευξη ελεύθερων χειρουργικών ορίων
- την ορθή αφαίρεση των λεμφαδενικών δομών
Ανάλογα με τη θέση του όγκου μπορεί να πραγματοποιηθεί χαμηλή πρόσθια εκτομή, πολύ χαμηλή πρόσθια εκτομή ή, όταν δεν είναι ογκολογικά δυνατή η διατήρηση του σφιγκτήρα, κοιλιοπερινεϊκή εκτομή.
Η Ποιότητα της Επέμβασης είναι Καθοριστική
Στον καρκίνο του ορθού η ποιότητα της επέμβασης αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για το ογκολογικό αποτέλεσμα.
Η ποιότητα μπορεί να αξιολογηθεί αντικειμενικά μέσα από:
- την ποιότητα της ολικής εκτομής του μεσοορθού (TME)
- την ακεραιότητα του μεσοορθικού παρασκευάσματος
- το περιμετρικό χειρουργικό όριο
- το περιφερικό χειρουργικό όριο
- τον αριθμό και την ποιότητα των εξετασθέντων λεμφαδένων
- την ογκολογικά σωστή αγγειακή παρασκευή και απολίνωση
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η τήρηση των σωστών ανατομικών επιπέδων μέσα στη στενή πύελο.
Η εμπειρία του χειρουργού στη χειρουργική του ορθού έχει επομένως ιδιαίτερη σημασία, όχι μόνο για το ογκολογικό αποτέλεσμα αλλά και για τη διατήρηση της ουρογεννητικής και σφιγκτηριακής λειτουργίας.
Ο Δρ. Ιωάννης Δημητρίου MD PhD διαθέτει πολυετή εμπειρία στη χειρουργική του ορθού από πιστοποιημένα γερμανικά κέντρα καρκίνου παχέος εντέρου και ορθού, με ιδιαίτερη έμφαση στην τυποποιημένη ολική εκτομή του μεσοορθού (TME), στη διατήρηση των ανατομικών νευρικών δομών και στην ογκολογικά ορθή λεμφαδενεκτομή.
Ρομποτική Χειρουργική του Ορθού
Η ρομποτική χειρουργική παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη χειρουργική του ορθού λόγω της περιορισμένης ανατομίας της πυέλου.
Η τρισδιάστατη απεικόνιση, η αυξημένη ευελιξία των εργαλείων και η υψηλή ακρίβεια των κινήσεων μπορούν να διευκολύνουν την παρασκευή σε βαθιά και στενή πύελο.
Σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς η ρομποτική προσπέλαση μπορεί να συνδυάζει την ογκολογική ακρίβεια με τα πλεονεκτήματα μιας ελάχιστα επεμβατικής επέμβασης.
Ωστόσο, όπως και σε κάθε ογκολογική επέμβαση, η τεχνολογία δεν υποκαθιστά την εμπειρία και την ποιότητα της χειρουργικής τεχνικής.
Διατήρηση του Σφιγκτήρα
Ένας από τους σημαντικότερους στόχους της σύγχρονης χειρουργικής του καρκίνου του ορθού είναι, όπου αυτό είναι ογκολογικά ασφαλές, η διατήρηση του φυσικού σφιγκτηριακού μηχανισμού.
Η δυνατότητα διατήρησης του σφιγκτήρα εξαρτάται από:
- την απόσταση του όγκου από τον πρωκτικό σωλήνα
- τη σχέση με τους σφιγκτήρες
- την ανταπόκριση στη νεοεπικουρική θεραπεία
- το ογκολογικό στάδιο
- την εμπειρία του χειρουργού στη χαμηλή και πολύ χαμηλή χειρουργική του ορθού
Τοπική και Διαπρωκτική Χειρουργική
Σε πολύ επιλεγμένους ασθενείς με πρώιμους όγκους του ορθού μπορεί να είναι δυνατή μία τοπική διαπρωκτική εκτομή, χωρίς ριζική κοιλιακή επέμβαση.
Ανάλογα με την περίπτωση μπορούν να χρησιμοποιηθούν σύγχρονες τεχνικές, όπως:
- διαπρωκτική ελάχιστα επεμβατική χειρουργική (Transanal Minimally Invasive Surgery – TAMIS)
- διαπρωκτική ενδοσκοπική μικροχειρουργική (Transanal Endoscopic Microsurgery – TEM)
Η τοπική εκτομή αποτελεί επιλογή μόνο όταν πληρούνται αυστηρά ογκολογικά κριτήρια.
Διατήρηση του Ορθού – Ενεργός Παρακολούθηση χωρίς Άμεση Χειρουργική Επέμβαση
Μετά από σύγχρονη νεοεπικουρική θεραπεία, ένα ποσοστό ασθενών μπορεί να παρουσιάσει πλήρη κλινική ανταπόκριση, χωρίς ανιχνεύσιμο υπόλειμμα όγκου.
Σε αυστηρά επιλεγμένους ασθενείς μπορεί τότε να συζητηθεί μία στρατηγική ενεργού παρακολούθησης χωρίς άμεση χειρουργική επέμβαση (Watch and Wait).
Η προσέγγιση αυτή δεν σημαίνει απλώς ότι «δεν γίνεται χειρουργείο». Απαιτεί:
- πολύ αυστηρή επιλογή των ασθενών
- υψηλής ποιότητας μαγνητική τομογραφία
- ενδοσκοπικούς ελέγχους
- κλινική εξέταση
- αυστηρά οργανωμένο πρόγραμμα παρακολούθησης
Η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται σε εξειδικευμένο διεπιστημονικό περιβάλλον.
Προσωρινή ή Μόνιμη Στομία
Η δημιουργία στομίας δεν είναι απαραίτητη σε κάθε επέμβαση για καρκίνο του ορθού.
Σε χαμηλές αναστομώσεις μπορεί όμως να δημιουργηθεί μία προσωρινή προστατευτική ειλεοστομία, με στόχο τη μείωση των συνεπειών μιας πιθανής διαφυγής της αναστόμωσης.
Στις περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις η στομία μπορεί να κλείσει σε δεύτερο χρόνο.
Μόνιμη κολοστομία απαιτείται κυρίως όταν, για ογκολογικούς λόγους, δεν είναι δυνατή η διατήρηση του σφιγκτηριακού μηχανισμού.
Τοπικά Προχωρημένοι και Σύνθετοι Όγκοι
Σε τοπικά προχωρημένο καρκίνο του ορθού μπορεί να υπάρχει διήθηση παρακείμενων οργάνων ή δομών της πυέλου.
Σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να απαιτηθεί εκτεταμένη ή ενιαία πολυσπλαχνική εκτομή (en-bloc multivisceral resection), με στόχο την επίτευξη πλήρους ογκολογικής αφαίρεσης του όγκου.
Σε αυτές τις περιπτώσεις η χειρουργική εμπειρία και ο προσεκτικός διεπιστημονικός σχεδιασμός είναι ιδιαίτερα σημαντικά.
Μεταστατικός Καρκίνος Ορθού
Η παρουσία μεταστάσεων δεν αποκλείει σε κάθε περίπτωση μία θεραπευτική χειρουργική στρατηγική.
Ιδιαίτερα σε επιλεγμένους ασθενείς με ηπατικές ή πνευμονικές μεταστάσεις μπορεί να σχεδιαστεί ένας συνδυασμός:
- συστηματικής θεραπείας
- ακτινοθεραπείας όπου ενδείκνυται
- χειρουργικής θεραπείας του πρωτοπαθούς όγκου
- χειρουργικής ή τοπικής θεραπείας των μεταστάσεων
Η σειρά των επιμέρους θεραπευτικών βημάτων εξατομικεύεται.
Διεπιστημονικό Ογκολογικό Συμβούλιο
Ο καρκίνος του ορθού αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα νόσου όπου η διεπιστημονική συνεργασία επηρεάζει άμεσα τη θεραπευτική στρατηγική.
Η σωστή αντιμετώπιση απαιτεί συνεργασία μεταξύ:
- Χειρουργού
- Παθολόγου Ογκολόγου
- Ακτινοθεραπευτή Ογκολόγου
- Γαστρεντερολόγου
- Ακτινολόγου
- Παθολογοανατόμου
- και άλλων ειδικοτήτων ανάλογα με το περιστατικό
Η σειρά της ακτινοθεραπείας, της χημειοθεραπείας και της χειρουργικής θεραπείας πρέπει να σχεδιάζεται πριν από την έναρξη της θεραπείας.
Μετεγχειρητική Θεραπεία και Παρακολούθηση
Μετά τη χειρουργική επέμβαση το τελικό ιστολογικό αποτέλεσμα καθορίζει το παθολογοανατομικό στάδιο της νόσου.
Ανάλογα με την προεγχειρητική θεραπεία, το στάδιο και τα βιολογικά χαρακτηριστικά του όγκου μπορεί να απαιτείται περαιτέρω συστηματική θεραπεία.
Η μετεγχειρητική παρακολούθηση γίνεται σύμφωνα με οργανωμένο ογκολογικό πρωτόκολλο.
Στόχος της Θεραπείας
Στον καρκίνο του ορθού δεν υπάρχει μία θεραπεία που να είναι κατάλληλη για όλους.
Ο στόχος είναι η μέγιστη ογκολογική ασφάλεια, με παράλληλη προσπάθεια διατήρησης της λειτουργίας και της ποιότητας ζωής του ασθενούς.
Η σωστή επιλογή της σειράς των θεραπειών, η ποιότητα της ολικής εκτομής του μεσοορθού (TME), η χρήση σύγχρονων ελάχιστα επεμβατικών και ρομποτικών τεχνικών και κυρίως η εμπειρία της διεπιστημονικής ομάδας και του χειρουργού αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για το τελικό αποτέλεσμα.
